Chứng khoán nghẽn lệnh và câu chuyện hệ thống cũ

Hệ thống cũ là sự thật phũ phàng khi làm nghề lập trình.

Nếu ai chơi chứng khoán chắc đã nghe tin ngày 5/7/2021, hệ thống chứng khoán mới do FPT thực hiện chính thức đi vào hoạt động.

Từ cuối tháng 12/2020, khi thanh khoản thị trường tăng mạnh, tình trạng nghẽn lệnh bắt đầu diễn ra tại sàn giao dịch của Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM (HOSE). Trong những phiên sáng đầu tháng 6, chỉ số VN-Index thường xuyên rơi vào tình trạng đứng yên trong thời gian dài. Các nhà đầu tư không thấy bảng điện tử, các thông số thay đổi, liền trút giận lên các nhân viên môi giới.

Chứng khoán nghẽn lệnh

Nguồn: Nhìn lại nửa năm chứng khoán nghẽn lệnh

Các solution (giải pháp) mà HOSE đưa ra là:

  • Nâng lô giao dịch tối thiểu 10 cổ phiếu lên 100.
  • Chuyển bớt cổ phiếu từ sàn HOSE sang HNX.
  • Ngăn nhà đầu tư chỉnh sửa giá mua/bán trong một khoảng thời gian giữa phiên giao dịch.

Ngay cả FPT cũng đã xung phong nâng cấp hệ thống chứng khoán chịu tải được nhiều phiên giao dịch hơn. Tuy nhiên, HOSE hoàn toàn có thể giải quyết vấn đề này từ rất nhiều năm trước bằng cách cải tiến hệ thống 20 năm tuổi này.

Lịch sử HOSE

Nguồn: Hệ thống chứng khoán Việt Nam ra mắt

Chứng khoán nghẽn lệnh

Phiên giao dịch đầu tiên của HOSE được thực hiện vào ngày 28/7/2001, cách đây 20 năm. Hệ thống này do Thái Lan sản xuất và chuyển giao. Tuy nhiên, trong suốt thời gian dài, dù Việt Nam đang hướng đến cách mạng công nghệ 4.0, AI… thì hệ thống chứng khoán này vẫn do người nước ngoài bảo trì và không nâng cấp lô giao dịch tối đa. Việc này hoàn toàn không khó khi FPT có thể xử lý nghẽn lệnh trong 3 tháng, huống chi là suốt 20 năm.

Chưa kể, thị trường chứng khoán còn chịu một cú shock lớn khi vào năm 2007 – 2008, bong bóng chứng khoán bùng nổ. Người người nhà nhà tham gia chứng khoán. Và khi bong bóng nổ tung, mọi người đã tháo chạy. Có thể nói, cơn địa chấn 2007 - 2008 là bài học lớn cho không chỉ Việt Nam mà cả nhiều nước trên thế giới khi các chính sách được thả cửa mà không có cơ chế quản lý rủi ro. Chẳng lẽ HOSE không nghĩ sẽ có kịch bản tương tự tái diễn?

Nguồn: Đằng sau câu chuyện chứng khoán nghẽn lệnh

Sự thật phũ phàng khi làm nghề lập trình

Từ câu chuyện này, chúng ta có thể rút ra 2 điều đáng buồn của nghề lập trình:

Khi các bạn ra trường làm việc, chưa chắc các bạn sẽ được tiếp xúc công nghệ mới

Báo chí và các trang tuyển sinh thường hay vẽ ra bức tranh về những công nghệ tân tiến, AI, IoT, Big Data... Tuy nhiên, khi các bạn ra trường, việc phải tiếp xúc những cỗ máy cũ kỹ có từ 20 năm trước không phải chuyện hiếm. Các công ty nước ngoài thường tuyển người tại những quốc gia nhỏ hơn để sử dụng nguồn lao động giá rẻ và tạo công việc cho những chuyên gia lớn tuổi của họ.

Fujinet, một công ty lập trình của Nhật Bản thường xuyên thuê các Fresher vào làm cho họ. Chỉ cần lên trang review công ty là có rất nhiều bình luận về công nghệ cũ. Kawaiicode đã từng thử việc tại 2 công ty. 1 công ty Nhật ở Phú Mỹ Hưng có project 20 tuổi chạy PHP và Perl. 1 công ty Hàn Quốc cần chuyển đổi web từ Visual Basic sang PHP Yii và Laravel Framework. Hay như Cyberlogitec của Hàn Quốc cũng có 1 project cảng biển sử dụng giao diện là Adobe Flash.

Chứng khoán nghẽn lệnh

Vậy nên, sàn chứng khoán HOSE có công nghệ của Thái Lan sản xuất cách đây 20 năm mà vẫn phải nhờ các chuyên gia nước ngoài qua làm việc, chẳng qua là do cơ chế, cộng với việc các nhân sự giỏi chẳng dại gì mà vào cơ quan nhà nước. Chuyện nghẽn lệnh này là điều sớm muộn sẽ diễn ra.

Khó tuyển được người giỏi vào làm nhà nước

Sử dụng công nghệ cũ cách đây 20 năm, hẳn không ít nhân sự đã vào và ra khỏi HOSE. Vậy tại sao việc nâng cấp không được thực hiện? Các bạn là dân công nghệ, hẳn ai cũng muốn được tham gia vào các dự án công nghệ tân tiến, phát triển một dự án lớn với công nghệ mới nhất. Câu trả lời là do cơ chế.

Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM được thành lập tháng 7/2000, là một đơn vị trực thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và quản lý hệ thống giao dịch chứng khoán niêm yết của Việt Nam. Đây là một cơ quan nhà nước. Mà đã là nhà nước thì các nhân tài, chuyên gia công nghệ không hề thích vào khi vướng phải rất nhiều thứ "phi công nghệ" cản trở. Ai cũng có thể đoán được là do xét duyệt, cơ chế, hệ thống...

Sợ sửa vì sợ... bug

Cũng nên thông cảm cho các sếp vì mọi người đều có suy nghĩ: một hệ thống đang chạy ngon lành thì không việc gì phải sửa cả. Việc sửa hệ thống tốt lên có thể tốt trong tương lai, nhưng ở hiện tại, đặc biệt là những hệ thống khổng lồ đầy nhạy cảm, liên quan đến tiền của mọi người thế này, không ai dám đứng ra nâng cấp trong khi hiện tại nó đang chạy ổn định cả.

Hãy tưởng tượng nếu rủi ro xảy ra, hệ thống ngưng trệ trong 1 tuần lễ thì bao nhiêu tiền của nhà đầu tư trong ngoài nước, chủ doanh nghiệp lớn nhỏ sẽ tan biến như xà phòng. Vì vậy, thay đổi là chuyện rất nhạy cảm và đầy rủi ro.